Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) ve Tenkis Davaları

Mirasbırakanın sağlığında bazı mirasçılarını kayırarak taşınmazlarını devretmesi, miras uyuşmazlıklarının en sık görülen sebeplerinden biridir. Böyle bir durumda iki dava gündeme gelir: muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası ile tenkis davası. İki davanın şartları ve süreleri farklıdır.

Muris muvazaası nedir?

Mirasbırakan, mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devrederse muris muvazaası söz konusu olur. Görünüşteki satış, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir. Gizlenen bağışlama da geçersizdir, çünkü taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerliliği resmî şekilde düzenlenmelerine bağlıdır ve bağışlama bu şekilde yapılmamıştır (TMK m. 706). Bu nedenle mirasçılar tapunun iptalini ve miras payları oranında adlarına tescilini isteyebilir.

Davayı kimler, ne zaman açabilir?

Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli ve 1/2 sayılı içtihadı birleştirme kararı ve buna dayanan uygulamaya göre:

• saklı paylı olsun olmasın her mirasçı, diğer mirasçıları beklemeden kendi payı oranında dava açabilir;
• dava, mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir;
• dava herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.

Dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Mahkeme muvazaayı nasıl değerlendirir?

Muvazaanın, yani satışın aslında bir bağışlama olduğunun ispatı davacıya düşer. Yargıtay uygulamasında şu olgular birlikte değerlendirilir:

• mirasbırakanın taşınmazı satmak için makul bir sebebi olup olmadığı,
• taşınmazı devralanın bedeli ödeyecek ekonomik gücünün bulunup bulunmadığı,
• tapuda gösterilen bedel ile taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri arasındaki fark,
• mirasbırakanın mirasçılarıyla ilişkileri ve devrin diğer mirasçıları mirastan yoksun bırakma amacı taşıyıp taşımadığı.

Tenkis davası

Mirasbırakan, tasarruf edebileceği kısmı aşan vasiyet veya bağışlama yaparsa saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tenkis davası açabilir (TMK m. 560). Sağlararası kazandırmalardan hangilerinin tenkise tabi olduğu kanunda sayılmıştır; örneğin mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar, ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar (m. 565).

Saklı pay oranları şöyledir (TMK m. 506):

• altsoy için yasal miras payının yarısı,
• ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
• sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payı yoktur.

Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).

İki dava arasındaki fark

Muris muvazaasında devir satış gibi gösterilerek gizlenmiştir ve devrin tamamen iptali istenir. Tenkiste ise açık bir bağışlama veya vasiyet vardır ve yalnızca saklı payı aşan kısmın geri verilmesi istenebilir. Muris muvazaası davası süreye bağlı değilken tenkis davası yukarıdaki sürelere bağlıdır. Uygulamada iki talep çoğu zaman aynı davada, muvazaa ispatlanamazsa tenkis istenecek şekilde kademeli olarak ileri sürülür.

Mirasçılık belgesi ve paylaşma

Mirasbırakanın ölümünden sonra ilk adım mirasçılık belgesi (veraset ilamı) almaktır; belgeyi sulh hukuk mahkemesi veya noter verir (TMK m. 598). Mirasçılar anlaşırsa tereke bir paylaşma sözleşmesiyle paylaştırılabilir; bu sözleşmenin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TMK m. 676). Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davasına gidilir; bu davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat 13 Ekim 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir.